به بیان ساده، Smart Contract (قرارداد هوشمند) پروتکلی برای تنظیم قراردادها است که با استفاده از اطلاعات مربوط به شرایط قرارداد، تمامی اقدامات پیش بینی شده در آن را به صورت خودکار انجام میدهد. این نوع از قرارداد، اجازه انجام تراکنش های معتبر را بدون دخالت اشخاص ثالث فراهم میکند و در واقع پروتکلی کامپیوتری هستند که برای تسهیل، تایید یا اجرای یک مذاکره به صورت دیجیتالی در نظر گرفته شده اند. علاوه بر این، تراکنش ها در این روند قابل ردیابی و برگشت ناپذیر هستند.

هدف قرارداد هوشمند (Smart Contract) چیست؟

Smart Contract - قرارداد هوشمند

فرض کنید شما قصد دارید خانه ای را بفروشید. این کاری بسیار زمان بر است. به همین دلیل است که اکثریت فروشندگان خانه تصمیم میگیرند که فروش خانه خود را به یک نماینده املاک بسپارند، تا او تمام کارهای دفتری و بازاریابی را به عهده بگیرد و به عنوان واسطه تا زمان بسته شدن قرارداد بر روند کار نظارت داشته باشد. پس از بسته شدن قرارداد نماینده فروشنده و خریدار درصدی از قیمت فروش را به عنوان کمیسیون دریافت میکنند. این میزان پول، یک ضرر مالی قابل توجهی برای فروشنده به حساب می آید. با وجود شرایطی از این قبیل، قراردادهای هوشمند میتوانند بسیار کارآمد تر عمل کنند.

روند قراردادهای هوشمند به این شکل است که مالکیت خانه تنها در صورت ارسال پول توافق شده در سیستم، به خریدار منتقل خواهد شد. یعنی هم پول و هم حق مالکیت در این سیستم ذخیره میشود و در یک زمان به طرفین قرارداد ارائه میشوند. علاوه بر اینها، این تراکنش توسط صدها نفر دیگر نیز مشاهده و تایید میشود، در نتیجه تحول بی عیب و نقص آن نیز تضمین شده است. پس دیگر نیازی به واسطه هم نیست. تمام کارهایی که یک نماینده املاک انجام میدهد را میتوان از قبل در یک قرارداد هوشمند (Smart Contract) برنامه ریزی کرد و هر دو طرف قرارداد نیز مبلغ قابل توجهی را صرفه جویی خواهند کرد.

ایده قرارداد هوشمند (Smart Contract) از کجا آمد؟

Smart Contract - قرارداد هوشمند چیست؟ 2

ایده قرارداد هوشمند (Smart Contact) اولین بار در سال 1994 توسط Nick Szabo (نیک زابو)، متخصص رایانه و رمزنگاری مطرح شد. وی اصول اصلی کار را تعریف کرد، اما در آن زمان محیط مناسبی برا تحقق ایده اش وجود نداشت. از زمان ظهور فناوری بلاک چین، تغییرات بسیار گسترده ای شکل گرفت و بیت کوین، پایه و اساس قرارداد هوشمند (Smart Contract) را بر بستر بلاک چین، ایجاد کرد. با این حال، ابزار های آن نمیتوانستند پاسخگوی تمام این نیازها باشند. پس از آن با ظهور اتریوم، قراردادهای هوشمند برای عموم به اجرا درآمد و محرک انجام معاملات بیشتری شد.

قرارداد های هوشمند (Smart Contract) چگونه کار میکنند؟

همانطور که گفتیم، قرارداد هوشمند روی بلاک چین پیاده‌سازی می‌شود و خاصیت اصلی بلاک چین هم توزیع‌شده بودنِ آن است. جدا از فرایندهای پیچیده فنی، وقتی قرارداد هوشمند روی بلاک چین ثبت شود میان همه اعضای بلاک چین یا همان نودها (Node) به اشتراک گذاشته می‌شود و همه یک نسخه از آن را خواهند داشت، بنابراین جلوگیری از اجرای آن یا دستکاری در آن تقریبا ممکن نیست زیرا همه اعضای بلاک چین آن را اجرا می‌کنند، نه یک یا چند سرور و نهاد متمرکز.

پیاده سازی قرارداد هوشمند (Smart Contract)

کد قرارداد هوشمند پس از نوشته شدن توسط برنامه‌نویس از طریق یک کلاینت (نرم افزار رسمی که شما را مستقیم به بلاک چین متصل می‌کند) به صورت یک تراکنش بر روی بلاک چین ثبت می‌شود. قراردادهای هوشمند توسط یک یا چند زبان برنامه‌نویسی نوشته می‌شوند. مثلا زبان برنامه نویسی قراردادهای هوشمند اتریوم، سالیدیتی (Solidity) است. پس برای یادگیری نوشتن یک قرارداد هوشمند برای بلاک چین اتریوم نیاز است تا زبان برنامه‌نویسی سالیدیتی را یاد بگیرید.

اجرای قرارداد هوشمند (Smart Contract)

برای انجام تعامل با قرارداد ثبت شده هم باید با تراکنش این کار را انجام داد. البته اگر فقط نیاز به بررسی وضعیت قرارداد باشد، نیاز به تراکنش نیست. یک تراکنش به قرارداد به عنوان ورودی انجام می‌شود. سپس نودها با استفاده از ماشین مجازی اتریوم (EVM) خود و ورودی دریافت شده، قرارداد را اجرا می‌کنند. ماشین مجازی اتریوم فضایی مجازی برای اجرای قراردادها است. اگر کارمزد قرارداد به اندازه کافی باشد، تراکنش تایید می‌شود.

شاید در مورد نحوه کارکرد قراردادهای هوشمند کمی گیج شده باشید اما این طبیعی است زیرا فرایند اجرای این قراردادها پیچیدگی‌های فنی زیادی دارد. برای درک دقیق آن می‌توانید مقاله چگونکی کارکرد اتریوم را بخوانید.

به عنوان یک کاربرد معمولی، برای استفاده کاربردی از قراردادهای هوشمند نیاز نیست که بدانید دقیقا چطور کار می‌کنند، همانطور که برای استفاده از اینترنت نیاز نیست بدانید که اینترنت دقیقا چطور کار می‌کند.

برای اجرای یک قرارداد هوشمند (Smart Contract) به چه چیز هایی نیاز داریم؟

  • موضوع قرارداد و دسترسی
    این برنامه باید به کالا و خدمات تحت قرارداد برای قفل کردن و باز کردن خودکار آن دسترسی داشته باشد تا در صورت دریافت پول یک یا چند فایل را تحویل دهند.
  • امضاهای دیجیتال
    همه شرکت کنندگان با امضای قرارداد از طریق کلید های خصوصی خود، توافق نامه را آغاز میکنند.
  • شرایط قرارداد
    شرایط قرارداد هوشمند، به شکل یک رشته دقیق از عملیات تعریف میشود. این شرایط باید با برنامه نویسی مشخص شوند و همه شرکت کنندگان باید این شرایط را امضا کنند.
  • پلتفرم غیر متمرکز
    قرارداد های هوشمند بر روی بلاک چین قرار میگیرند و بین گره های این پلتفرم نیز توزیع میشوند.

کاربرد قرارداد هوشمند (Smart Contract) در زندگی واقعی چیست؟

کاربرد قرارداد هوشمند - Smart Contract

هزاران ایده را میتوان با این قرارداد ها عملی کرد. در هر فرآیندی که بخواهیم نیاز به اعتماد کردن را از بین ببریم این قرارداد ها میتوانند کارآمد باشند مانند:

  • انتخابات یا رأی گیری
    نتایج رأی گیری یا انتخابات را میتوان بر روی بلاک چین قرار داد و بین نودها یا گره های شبکه توزیع کرد. تمام داده ها شفاف، رمزنگاری شده و ناشناس هستند و از هر گونه دستکاری و تقلب جلوگیری خواهد شد.
  • مدیریت
    قرارداد های هوشمند میتوانند مثل ربات ها فرآیند های روتین را به شکلی دقیق اجرا کنند. برای مثال میتوان قراردادی برای پرداخت حقوق به کارمندان نسبت به ساعات فعالیت آنها تنظیم کرد که در این صورت نیاز به اعتماد کردن به حسابدارها نباشد.
  • مالکیت معنوی
    یک اثر هنری از نوع فایل (موسیقی، عکس، فیلم و …) پس از انتشار در فضای وب به شدت در خطر نقض قوانین کپی رایت قرار دارد که ضرر زیادی به مالک اثر میرساند. با استفاده از قراردادهای هوشمند میتوان برای استفاده از یک فایل، یک سری شرایط خاص مثل پرداخت هزینه با یک توکن خاص را تعیین کرد. امروزه پروژه های زیادی برای این هدف در حال کار هستند.
  • بیمه
    با قراردادهای هوشمند میتوان نیاز به واسطه هارا در سیستم های سنتی بیمه از بین برد. پرداخت خودکار خسارت، دریافت حق بیمه و تمدید بیمه با قراردادهای هوشمند چیزیست که شرکت های بیمه روی آن کار میکنند.

مزایای استفاده از قرارداد هوشمند (Smart Contract) چیست؟

  • امنیت
    تمامی قرادادهای هوشمند رمزنگاری شده اند و بین نودهای شبکه توزیع میشوند، این موضوع تضمین میکند که بدون اجازه شما داده ها نه تغییر میکنند نه از بین میروند.
  • صرفه جویی در زمان
    به دلیل اینکه بیشتر فرآیند ها به صورت خودکار انجام میشود پس سرعت انجام آنها زیاد است و در زمان صرفه جویی میشود.
  • قابلیت شخصی سازی
    امروزه انواع مختلف قراداد هوشمند وجود دارند که شما میتوانید یکی از آنها را انتخاب کرده و با توجه به نیاز خود آنرا تغییر دهید و شخصی سازی کنید.
  • اعتماد
    اسناد شما به طور کامل رمزنگاری میشوند و در یک دفتر عمومی کل ذخیره میشوند پس نیاز نیست نگران دزدیده شدن یا گم شدن آنها باشید.
  • صرفه جویی در هزینه ها
    به لطف قرارداد هوشمند (Smart Contract)، دیگر نیازی به دفترخانه های رسمی، مشاوران و بسیاری از واسطه ها نیست و با تمدید قرارداد، بسیار از هزینه های مربوط به خدمات آنها نیز حذف میشوند.

معایب استفاده از قرارداد هوشمند (Smart Contract) چیست؟

با وجود داشتن مزایای زیاد که به آنها اشاره کردیم قرارداد های هوشمند (Smart Contract) دارای معایبی نیز هستند مانند:

  • عامل انسانی
    کد های قرارداد توسط انسان نوشته میشنود پس احتمال اشتباه یا باگ در کد وجود دارد. اگر قرارداد در بلاک چین ثبت شود دیگر امکان تغییر آن وجود ندارد پس در نتیجه امکان رفع باگ و اشتباه نیز وجود نخواهد داشت. برای مثال وجود یک باگ در پروژه DAO باعث شد تا هکر ها بتوانند 50 میلیون دلار اتریوم را به سرقت ببرند و توسعه دهندگان مجبور به انجام هارد فورک برای برگشت سرمایه ها شدند، که این کار باعث به وجود آمدن اتریوم جدیدی شد و اتریوم قبلی اتریوم کلاسیک نام گرفت.
  • وضعیت حقوقی نامشخص
    در حال حاضر قرارداد های هوشمند توسط هیچ دولتی تنظیم نمی شوند، بنابراین اگر نهادهای دولتی تصمیم بگیرند چارچوبی قانونی برای قراردادهای هوشمند در نظر بگیرند، این مسئله مشکل ساز خواهد بود.
  • هزینه های اجرا و پیاده سازی
    همانطور که گفیتم قرارداد های هوشمند (Smart Contract) باید برنامه نویسی شوند، پس بدون برنامه نویس و برنامه نویسی این قرارداد ها غیرقابل اجرا هستند، پس وجود یک برنامه نویس با تجربه و پذیرش فناوری بلاک چین در ساختار داخلی شرکت برای اجرای Smart Contract ضروری است که همه اینها نیازمند هزینه است.

ارسال دیدگاه